-
KOMITAS AND HIS LEGACY
International Conference
on the occasion of Komitas Vardapet’s 150th birthday
8-10 October, 2019
Berlin – HalleOrganized by:
Komitas Museum-Institute
Embassy of the Republic of Armenia in the Federal Republic of Germany
Ministry of Education, Science, Culture and Sport of the Republic of Armenia
Humboldt-Universität zu Berlin
Staatsbibliothek zu Berlin
Martin-Luther-University Halle-WittenbergSponsored by:
ArdshinbankOrganizing Comitee:
H.E. Ashot Smbatyan
Nikolay Kostandyan
Mher Navoyan (Chair)
Armenuhi Drost-Abgarjan
Meliné Pehlivanian
Anna Arevshatyan
Lilit Yernjakyan
Lusine Sahakyan
Tatevik Shakhkulyan
Gayane Amiraghyan
Lilit Harutyunyan
Nane Misakyan8 October
Humboldt-Universität zu Berlin
Department of Musicology and Media Studies
Am Kupfergraben 5, 10117 Berlin09:00-09:30
Laying of flowers at the memorial desk of KomitasHumboldt-Universität zu Berlin
Ceremonial Hall
Luisenstraße 56, 10117 Berlin09:30-10:00
REGISTRATION10:00-10:30
OPENING OF THE CONFERENCEGreeting Speeches
Prof. Dr. SABINE KUNST, President of the Humboldt-Universität zu BerlinH.E. ASHOT SMBATYAN, Ambassador Extraordinary and Plenipotentiary of the Republic of Armenia in the Federal Republic of Germany
Dr. ARAYIK HARUTYUNYAN, Minister of Education, Science, Culture and Sport of the Republic of Armenia
Prof. Dr. SEBASTIAN KLOTZ, Professor of Transcultural Musicology at Humboldt-Universität zu Berlin
Dr. NIKOLAY KOSTANDYAN, Director of Komitas Museum-Institute
10:30-11:15
KEYNOTE SPEECHESKomitas’s Role and Significance in the History of Armenian Culture (E)
Prof. Dr. MHER NAVOYAN (Armenia)Komitas as a European: Traces of European Musical Thinking and Art of Composition in his Selected Works (G)
Prof. Dr. THOMAS BUCHHOLZ (Germany)11:15-11:30
Coffee break
11:30-13:30
FIRST SESSION
KOMITAS AND GERMANYKomitas and his Role in Armenian-German Relations (G)
Prof. Dr. ARMENUHI DROST-ABGARJAN (Germany)Komitas’s Berlin Period of Creation (E)
Dr. TATEVIK SHAKHKULYAN (Armenia)Richard Wagner and Komitas Vardapet (E)
Dr. LUSINE SAHAKYAN (Armenia)The Art and the Books of Manrusum in the Light of Komitas’s Studies (E)
Prof. Dr. ANNA AREVSHATYAN (Armenia)13:30-15:00
Lunch break15:00-17:00
SECOND SESSION
KOMITAS AND MUSIC FOLKLOREKomitas and the Problems of Armenian Music Folkloristics (A)
Prof. Dr. ALINA PAHLEVANYAN (Armenia)Multilingualism and Identity in Armenian Bardic Tradition in the Light of Komitas’s Conceptions (E)
Prof. Dr. LILIT YERNJAKYAN (Armenia)Komitas’s Transcription of the Song Mšec‘oc‘ bingyol (A)
Dr. MARIANNA TIGRANYAN (Armenia)Archetype of a Maiden Warrior in Eastern Slavonic and German Musical Tradition in their Comparative Characteristics (E)
Dr. TETIANA KAPLUN (Ukraine)Staatsbibliothek zu Berlin
Otto-Braun Hall
Potsdamer Straße 33, 10785 Berlin18:30-19:00
OPENING OF THE EXHIBITION
Greeting speech
Dr. h.c. BARBARA SCHNEIDER-KEMPF, General Director of Staatsbibliothek zu BerlinINTRODUCTION TO THE EXHIBITION
MELINE PEHLIVANIAN, Curator of the Exhibition
SILVINA DER-MEGUERDITCHIAN, Designer of the Exhibition9 October
Martin-Luther University Halle-Wittenberg
Aula / Löwengebäude
Universitätsplatz 11, 06108 Halle (Saale)09:30-11:30
Arrival from Berlin in Halle11:30-12:00
GREETING SPEECHES
Prof. Dr. KLAUS NÄUMANN (Professor of Ethnomusicology at Martin Luther University Halle-Wittenberg)
Dr. Prof. CLAUDE MUTAFIAN (France)12:00-14:00
THIRD SESSION
KOMITAS IN THE CONTEXT OF INTERDISCIPLINARY RELATIONS (I)Komitas as an Ethnomusicologist: an Attempt to Comparative Scientific and Historical Classification (G)
Prof. Dr. KLAUS NÄUMANN (Germany)Concept of National in Komitas’s Perception (E)
Prof. Dr. MHER NAVOYAN (Armenia)The Archive of Breitkopf & Härtel Publishing House: Documents for Komitas-Research (G)
Dr. THEKLA KLUTTIG (Germany)
Dr. LILIT HARUTYUNYAN (Armenia)Oskar Fleischer and Komitas (G)
HELMUT SANDECK (Germany)14:00 – 15:30
Lunch break15:30-17:30
FOURTH SESSION
KOMITAS IN THE CONTEXT OF INTERDISCIPLINARY RELATIONS (II)The Languages of Musical Terms in Komitas’s Piano Works (E)
MARIA LUCIA ALIFFI (Italy)Substrate Symbolism of Komitas’s Work and the Issue of its Dating (G)
Dr. ARSEN BOBOKHYAN (Armenia)Komitas and Armenian Art (E)
Prof. Dr. LEVON CHOOKASZYAN (Armenia)Komitas in Film Art (E)
Dr. ARTSVI BAKHCHINYAN (Armenia)10 October
Martin-Luther University Halle-Wittenberg
Aula / Löwengebäude
Universitätsplatz 11, 06108 Halle (Saale)09:00-11:30
FIFTH SESSION
KOMITAS AND MEDIEVAL MUSIC CULTUREThe Rite of the Foot Washing in the Medieval Music Culture: Textology vs Hermeneutics (about the prospects for comparative studies) (E)
Dr. MARINA EGOROVA (Russia)Sacred Tałs Transcribed by Komitas (A)
Dr. ASTGHIK MUSHEGHYAN (Armenia)The Armenian Second Mode and Dies Irae Sequence (A)
NANE MISAKYAN (Armenia)Komitas’s Manuscriptological and Neumological Studies Revisited (A)
Dr. ARUSYAK TAMRAZYAN (Armenia)Concerning a Principle of Komitas’s Method of the Analyse of Modes (based on the example of Etchmiadzin’s and New-Julfa’s Chants of Armenian sacred music) (G)
Dr. GAYANE AMIRAGHYAN (Armenia)11:30-12:00
Coffee break12:00-13:00
SIXTH SESSION
THE ARTS IN THE TIME PERIOD OF REPRESSIONSKomitas and the Armenian life in the Ottoman Empire (G)
Prof. Dr. ELKE HARTMANN (Germany)Creation and Mourning (A)
RITA SOULAHIAN KUYUMJIAN (Canada)13:00-14:00
SUMMARIZATION AND DISCUSSION OF PERSPECTIVES
ՄԱՐԻՆԱ ԵԳՈՐՈՎԱ - Բանասիրական գիտությունների թեկնածու, Սանկտ Պետերբուրգի Ն. Ռիմսկի-Կորսակովի անվան պետական կոնսերվատորիայի Հին ռուսական երգչական արվեստի ամբիոնի դոցենտ։ Թեկնածուական ատենախոսությունը պաշտպանել է Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանում 1996-ին։ Հեղինակ է մենագրության, 4 դասագրքերի, մի շարք հոդվածների։ Գիտական հետաքրքրություններն ընդգրկում են հին ռուսական գրականության պատմությունը, միջնադարյան տեքստերի հռետորաբանությունն ու պրագմատիկան, բյուզանդական հայրաբանության սլավոնա-ռուսական թարգմանությունները, բյուզանդական և ռուսական ագիոգրաֆիան, արևելյան
ԱԼԲԻՆԱ ԿՐՈՒՉԻՆԻՆԱ - Երաժշտագետ, արվեստագիտության թեկնածու, ՌԴ արվեստի վաստակավոր գործիչ, Սանկտ Պետերբուրգի Ն. Ռիմսկի-Կորսակովի անվան պետական կոնսերվատորիայի Հին ռուսական երգչական արվեստի ամբիոնի հիմնադիր և պրոֆեսոր, ուսումնական պլանի հեղինակ։ Թեկնածուական ատենախոսությունը պաշտպանել է 1979-ին։ Հեղինակ է մենագրության, հիմներգությանն ու հին ռուսական երգեցողությանը նվիրված երեք դասագրքերի, 60 գիտական հոդվածների, որոնք տպագրվել են Ռուսաստանում, Ավստրիայում, Ուկրաինայում, Ֆինլանդիայում, Հայաստանում, Լեհաստանում, Հունգարիայում։ Զեկուցումներով
ԳԱՅԱՆԵ ԱՄԻՐԱՂՅԱՆ - Երաժշտագետ-միջնադարագետ, արվեստագիտության թեկնածու, ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտի Երաժշտության բաժնի ավագ գիտաշխատող և Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտի գիտաշխատող, Վիեննայի Մոնոդիայի ուսումնասիրման ընկերության անդամ: Ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի երաժշտագիտության բաժինը, այնուհետև՝ ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտի ասպիրանտուրան: Թեկնածուական ատենախոսությունը պաշտպանել է 2012 թ.: Հեղինակ է մենագրության` «Ութձայն համակարգը հայ հոգևոր երգարվեստի Նոր Ջուղայի կամ Հնդկահայոց երգվածքում» (2016),
ԺԻՐԱՅՐ ՏԷՐ ՅԱՐՈՒԹԻՒՆԵԱՆ - Երգիչ, թառահար և երաժշտագետ։ Ավարտել է Երեվանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան (թառ) և Փարիզի Սորբոնի համալսարանը՝ «Տոնայնությունը և մոդալությունը հայ երաժշտության մեջ» մագիստրոսական ավարտաճառով։ Դասավանդում է Փարիզի ակադեմիայում։ Միջազգային փառատոնների մրցանակակիր է։ Հեղինակ է մի շարք հոդվածների։ «ԿՈՄԻՏԱՍ ՎԱՐԴԱՊԵՏԻ ՉԳՆԱՀԱՏՎԱԾ ՍՏԵՂԾԱԳՈՐԾԱԿԱՆ ԱՐԴԻԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ` ՍՈՒՐԲ ՊԱՏԱՐԱԳԻ ՕՐԻՆԱԿՈՎ» 20-րդ դարի արդիականացման ակունքներում Հայ առաքելական եկեղեցին արևմտյան ազդեցության տակ
ՆԵԼԼԻ ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ - Երաժշտագետ, արվեստագիտության թեկնածու, ՀՀ Մշակույթի վաստակավոր գործիչ, Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր, Երևանի Գեղարվեստի պետական ակադեմիայի դասախոս, ՀՀ կոմպոզիտորների միության վարչության անդամ, Փարիզի «Արարատ» միջազգային ակադեմիայի թղթակից անդամ: 2009 թ. ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտում պաշտպանել է ատենախոսություն՝ «Բալետային դրամատուրգիայի տարածագրաֆիկական վերլուծության հնարավորությունները» թեմայով։ Բազմաթիվ հոդվածների հեղինակ է, որոնք վերաբերում են երաժշտական թատրոնին, կատարողական արվեստին,
ԱԼԻՍԻԱ ԹԵՐԶՅԱՆ - Կոմպոզիտոր, երաժշտագետ, դասախոս և «Encuen-tros Group» համույթի գեղարվեստական ղեկավար Ալիսիա Թերզյանը սովորել է Բուենոս Այրեսի Երաժշտության ազգային կոնսերվատորիայում։ Ուսումնասիրությունը շարունակել է Վենետիկի Սբ. Ղազար կղզում՝ Հ. Ղևոնդ վրդ. Տայյանի հետ։ Դասախոսություններ է ունեցել Յեյլի համալսարանում (ԱՄՆ), Փարիզի ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Մեծ դահլիճում, ԱՄՆ-ի և Եվրոպայի մի շարք համալսարաններում։ Նրա մի շարք ստեղծագործություններ պարգևատրվել են Բուենոս Այրեսի քաղաքապետարանի
ՀԱՍՄԻԿ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ - Երաժշտագետ, արվեստագիտության թեկնածու, ՀՀ ԳԱԱ Շիրակի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոնի գիտաշխատող, կենտրոնի գիտքարտուղար: 1987 թ. ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան: 2005 թ. պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն: Աշխատել է Գյումրու «Կումայրի» արգելոց-թանգարանում, Երեվանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի Գյումրու մասնաճյուղում: 1997 թ.-ից աշխատում է ՀՀ ԳԱԱ Շիրակի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոնում, 2005 թ.-ից Կենտրոնի գիտքարտուղարն է: Հեղինակ
ԼՈՒՍԻՆԵ ՍԱՀԱԿՅԱՆ - Երաժշտագետ, կոմիտասագետ, արվեստագիտության թեկնածու, Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի Երաժշտության պատմության ամբիոնի վարիչ, դոցենտ: Ավարտել է Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի երաժշտագիտության բաժնի ասպիրանտուրան: Գիտական թեզը պաշտպանել է 2007 թ. ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտում: Լ. Սահակյանը հեղինակ է «Կոմիտասագիտությունը հայ երաժշտագիտության մեջ» մենագրության (2010) և մի շարք գիտական հոդվածների, որոնք տպագրվել են հայ և արտասահմանյան պարբերականներում:
ԷՐԻԿԱ ԲԻԶԵԶԻ - Ակադեմիական գործունեությունը բազմառարկայական է. մաթեմատիկայի և ֆիզիկայի դոկտոր, դաշնակահար, երաժշտության տեսության և վերլուծության մագիստրոս։ Ճանաչողական (կոգնիտիվ) գիտությունների հետթեկնածուական հետազոտող է Փարիզի Պաստոր ինստիտուտում։ Դասավանդել է Բրատիսլավայի և Գրացի համալսարաններում (Ավստրիա) և Ուդինայի համալսարանում (Իտալիա)։ Ներգրավվել է երաժշտագիտական զանազան նախագծերում Ստոկհոլմի Տեխնոլոգիայի արքունի համալսարանում, Գրացի Սիստեմատիկ երաժշտագիտության կենտրոնում, համագործակցել է Հայաստանի, Կանադայի, Ֆինլանդիայի, Իտալիայի և Շվեյցարիայի
ՀՐԱՉ ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ - Լեզվաբան-համեմատաբան, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, Լեյդենի համալսարանի գիտաշխատող։ 1991-ին ավարտել է Վանաձորի մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետը, իսկ 2008-ին Լեյդենի համալսարանում պաշտպանել է «Հայերենի բնիկ բառամթերքի ստուգաբանական բառարան» թեմայով ատենախոսությունը, որի վերամշակված ու ընդլայնված տարբերակը հրատարակվել է "Etymological dictionary of the Armenian in-herited lexicon" (Leiden, Boston: Brill, 2010) վերնագրով։ Գիտական հետաքրքրությունների շրջանակն ընդգրկում է հայոց լեզվի պատմությունն
ՄԱՐԻԱՆՆԱ ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ - Երաժշտագետ, ֆոլկլորագետ, արվեստագիտության թեկնածու, ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտի Ժողովրդական երաժշտության բաժնի գիտաշխատող, Երեվանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի Հայ երաժշտական ֆոլկլորագիտության ամբիոնի դասախոս: 2016 թ. ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտում պաշտպանել է «Հայոց ավանդական հարսանեկան գովքերը հնագույն ծեսի համատեքստում» թեմայով ատենախոսությունը: Հեղինակ է գիտական հոդվածների, որոնցում անդրադարձել է հայ երաժշտական ֆոլկլորագիտության տարբեր հարցերին: Ուսումնասիրում է հայոց ավանդական
ԱՆԻ ՀԱԿՈԲՅԱՆ - Երաժշտագետ-ֆոլկլորագետ, ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտի ժողովրդական երաժշտության բաժնի կրտսեր գիտաշխատող, Ռ. Մելիքյանի անվան պետական երաժշտական քոլեջի դասախոս: Ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի երաժշտագիտության բաժինը, ունի մագիստրոսի աստիճան: «Հայ ժողովրդական երգեր և նվագներ. Իջևան» ժողովածուի (Երևան, 2012) կազմող-խմբագիրն է: Աշխատում է «Հայ ժողովրդական օրորոցայինները» թեմայով ատենախոսության վրա (գիտական ղեկավար՝ արվեստագիտության թեկնածու, պրոֆեսոր Ալինա Փահլևանյան):
ՄԱՐԳԱՐԻՏ ՍԱՐԳՍՅԱՆ - Երաժշտագետ, ֆոլկորագետ, բանահավաք, ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտի ժողովրդական երաժշտության բաժնի գիտաշխատող: Ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի երաժշտագիտության բաժինը: Զբաղվում է ժողովրդական երաժշտության հավաքչական աշխատանքով, այդ նմուշների գրառմամբ, համակարգմամբ, վերծանությամբ, նոտագրմամբ և վերլուծությամբ: Ուսումնասիրում է մեղեդու և պարի փոխհարաբերության հարցերը հայ ավանդական պարերգերում և պարեղանակներում: Մի շարք գիտական հոդվածների հեղինակ է, «Հայ ավանդական երաժշտություն»
ԼԻԼԻԹ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ - Երաժշտագետ-միջնադարագետ, Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտի և Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի գիտաշխատող, Երաժշտական գրադարանի մատենագիտության, ձայնագրության ու թվայնացման բաժնի վարիչ։ Լ. Հարությունյանը ստացել է բակալավրի և մագիստրոսի կոչում Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի երաժշտագիտության բաժնում։ Ավարտել է նույն կոնսերվատորիայի ասպիրանտուրան՝ Մհեր Նավոյանի ղեկավարությամբ։ 2018 թ. ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտում պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ «Ութձայն համակարգը հայ հոգևոր
ՄՀԵՐ ՆԱՎՈՅԱՆ - Երաժշտագետ-միջնադարագետ, արվեստագիտության դոկտոր, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, պրոֆեսոր, Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի գիտական գծով պրոռեկտոր, ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտի Ժողովրդական երաժշտության բաժնի ղեկավար, ավագ գիտաշխատող, Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտի Գիտական խորհրդի նախագահ, «Գեղարդ» երգեցիկ խմբի գեղարվեստական ղեկավար: Հեղինակ է 2 մենագրության` «Տաղերի ժանրի ծագումնաբանությունը և ազատ մեղեդիական մտածողության դրսևորումը հայկական միջնադարյան մասնագիտացված երգարվեստում» (2001), «Դրվագներ հայ
ՆԻԿՈԼԱՅ ԿՈՍՏԱՆԴՅԱՆ - Արվեստագիտության թեկնածու, Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտի տնօրեն: Հեղինակ է գիտական հոդվածների, զեկուցումներով մասնակցել է գիտաժողովների: Գիտական հետաքրքրությունների ոլորտում նոր և նորագույն շրջանների հայ երաժըշտության ուսումնասիրությունն է: «ՄԱՐԳԱՐԻՏ ԲԱԲԱՅԱՆԸ՝ ՏԱՐԲԵՐ ԱԶԳԵՐԻ ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ ԵՐԳԵՐԻ ՄԵԿՆԱԲԱՆ» Նշանակալի է հայ երգչուհի (մեցցո-սոպրանո), դաշնակահարուհի, երաժշտագետ և մանկավարժ Մարգարիտ Բաբայանի (1874-1968) դերը տարբեր ժողովուրդների ժողովրդական երգերի պրոպագանդման գործում: Նա առաջինն է, ով համերգային
ՏԱԹԵՎԻԿ ՇԱԽԿՈՒԼՅԱՆ - Երաժշտագետ, արվեստագիտության թեկնածու, ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտի գիտական բաժնի ղեկավար, Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի դասախոս, Ավանդական երաժշտության միջազգային խորհրդի (ICTM) հայաստանյան պատասխանատու: Թեկնածուական ատենախոսություն պաշտպանել է ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտում: Գրացի համալսարանի Սիստեմատիկ երաժշտագիտության կենտրոնում կատարել է հետթեկնածուական ուսումնասիրություն (Ավստրիա, 20142015): Հեղինակ է «Կոմիտասի ստեղծագործության վաղ շրջանը» մենագրության (2014) և շուրջ
ԱՆՆԱ ԱՐԵՎՇԱՏՅԱՆ - Երաժշտագետ, արվեստագիտության դոկտոր, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտի առաջատար գիտաշխատող, Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր: Բյուզանդագիտական ուսումնասիրությունների միջազգային ընկերակցության (AIEB), Վիեննայի Մոնոդիայի ուսումնասիրման միջազգային ընկերության, Հայագիտական ուսումնասիրությունների միջազգային ընկերակցության (AIEA) անդամ է: Հեղինակ է հայ միջնադարյան երաժշտության պատմության, տեսության և գեղագիտության հարցերին, կոմիտասագիտությանը և հայ արդի կոմպոզիտորների ստեղծագործությանը նվիրված մի շարք հոդվածների և
ԼԻԼԻԹ ԵՐՆՋԱԿՅԱՆ - Երաժշտագետ, արվեստագիտության դոկտոր, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտի Երաժշտության բաժնի առաջատար գիտաշխատող, Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր, Փարիզի «Արարատ» միջազգային ակադեմիայի թղթակից անդամ, Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ: Հեղինակ է 5 գրքերի և գիտական շուրջ 70 հոդվածների՝ հայերեն, ռուսերեն և անգլերեն լեզուներով, զեկուցումներով մասնակցել է հանրապետական և միջազգային գիտաժողովների: Գիտական հետաքրքրությունների ոլորտում-







